Няскораная Рудабелка

75 Родны край Общество

Сярод шматлікіх мясцін Беларусі, адметных cваім гераічным мінулым i славутымі людзьмі, вылучаецца рэгіён на паўночным захадзе Гомельскай вобласці. Гэта гарадскі пасёлак Акцябрскі, больш вядомы ў гісторыі як Рудабелка. Першыя радкі яе слаўнага летапісу былі напісаны больш за 100 гадоў таму. А сведчылі яны аб унікальным факце: праз 15 дзён пасля ключавой падзеі Кастрычніцкай рэвалюцыі – штурму 3імняга палаца ў Петраградзе – на мітынгу працоўных у Рудабелцы 22 лістапада 1917 года была абвешчана савецкая ўлада i абраны валасны камітэт на чале з вядомым рэвалюцыянерам Аляксандрам Салаўём. Тыя падзеі дакладна i вобразна засведчаны ў дакументальнай аповесці Сяргея Грахоўскага «Рудабельская рэспубліка».

Гераічны характар мястэчка асабліва ярка праявіўся ў 1941-1945 гадах у час фашысцкай навалы. Нездарма Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 29 чэрвеня 2009 года гарадскі пасёлак Акцябрскі ўзнагароджаны вымпелам «За мужнасць i стойкасць у гады Вялікай Айчыннай вайны».

Першыя Героі

На 22 чэрвеня 1941 года у Рудабелцы быў прызначаны сход партыйна-гаспадарчага актыву раёна. Аднак за некалькі хвілін да яго пачатку першаму сакратару райкама партыі Ціхану Бумажкову патэлефанавалі з Мазыра, які быў у той час цэнтрам Палескай вобласці, i параілі не пачынаць планавае мерапрыемства. Затым паступіла паведамленне аб нападзе Германіі на Савецкі Саюз.

Парадак дня той нарады быў рады­кальна зменены: трэба было прымаць меры, каб мабілізаваць насельніцтва на барацьбу з ворагам. Паводле ўспамінаў былога кaмicapa 123-й партызанскай брыгады Сямёна Маханько i камісара партызанскага атрада імя 25-годдзя ВЛКСМ Сцяпана Пракопчыка, літаральна за тры дні быў створаны знішчальны батальён з больш як паўсотні чалавек. Узначаліў яго Ціхан Бумажкоў. У хуткім часе на базе батальёна ён разам з былым упаўнаважаным Наркамата нарыхтовак СССР па Акцябрскаму раёну Фёдарам Паўлоўскім арганізаваў партызанскі атрад «Чырвоны Кастрычнік». Гэтае фарміраванне пачало актыўна ўзаемадзейнічаць з вайсковым падраздзяленнем, якім камандаваў падпалкоўнік Курмышаў. Да канца ліпеня атрад i ваенныя сумесна знішчылі 300 гітлераўскіх салдат i афіцэраў, 20 варожых танкаў i 30 аўтамашын, падарвалі 20 мастоў. Адна з самых паспяховых аперацый партызанскага фарміравання – разгром штаба нямецкай дывізіі ў вёсцы Воземля.

Пастановай ЦК КП(б)Б ад 28 ліпеня 1941 года i камандавання Цэнтральнага фронту група беларускіх партызан была прадстаўлена да дзяржаўных узнагарод.

6 жніўня гэтае хадайніцтва падтрымаў Вярхоўны Савет СССР – 6 жніўня 1941 го­да больш за 40 чалавек, якія змагаліся з фашыстамі ў тыле ворага, былі ўзнагароджаны ордэнамі i медалямі. A Цixaн Бумажкоў i Фёдар Паўлоўскі сталі першымі сярод партызан Героямі Савец­кага Саюза.

18 жніўня ў газеце «Правда» быў змешчаны артыкул. У iм Ціхан Бумажкоў падрабязна расказаў, як партызанскі атрад рыхтаваўся да барацьбы з ворагам, як вучыліся маскіравацца, валодаць зброяй, займацца сапёрнай справай, карыстацца тапаграфічнай картай, компасам.

«Як маці клапоціцца пра свaix дзяцей, так клапоціцца аб нас насельніцтва, – пicaў ён. –Праз давераных людзей у вёсках партызаны заўсёды ведаюць аб ycix пераходах i планах ворага. У адной вёсцы жыве калгаснік М. Рызыкуючы жыццём, гэты патрыёт самааддана служыць свайму народу. Аднойчы таварыш М. даведаўся, што ў суседняй вёсцы размясцілася на адпачынак рота немцаў. Адразу ж умоўным знакам ён паведаміў пра гэта партызанам. Ноччу партызаны перабілі фашыстау… Разам з мужчынамі змагаюцца адважныя дзяўчаты: Надзя Жукоўская, Каця Сумакоўская i Фёкла Гуленка… Яны клапоцяцца пра раненых, сістэматычна вядуць разведку па ўcix напрамках. А калі трэба – бяруць вінтоўку i разам з намі ідуць у бой».

У канцы верасня 1941 года партызанскі атрад «Чырвоны Кастрычнік» вызваліў ад нямецкіх акупантаў многія населенныя пункты у Акцябрскім, Азямлянскім, Гацкім, Новадуброўскім, Гарохавіцкім, Ляскавкім, Парэцкім, Пратасаўскім, Ламавіцкім, Раманіцкім i іншых сельсаветах. Так быў пакладзены пачатак стварэнню Акцябрскай партызанскай зоны з цэнтрам у пасёлку Рудабелка.

У партызанскіх брыгадах i атрадах клапаціліся i пра ідэалагічнае забеспячэнне сваёй дзейнасці, у прыватнасці, пра баявую сімволіку. У якасці сцягоў партызанскіх атрадаў выкарыстоўваліся атрыбуты былых калгасаў i саўгасаў, прадпрыемстваў, узнагароджаных за пocпexi ў працы ў мірны час. Дапамагалі вырабляць ix i мясцовыя умельцы. Першы ў рэспубліцы баявы партызанскі сцяг па заданню камандавання атрада «Чырвоны Кастрычнік» вышыла камсамолка Лары­са Бяляева з вёскі Парэчча. Яна пачала рабщь i другі сцяг, але не паспела закончыць – загінула ў час карнай аперацыі фашыстаў.

«Другой Масквой» называлі Рудабелку за мужнасць i няскоранасць ворагу. Тут першымі распрацавалі тактыку i стратэгію барацьбы з ворагам на акупаванай тэрыторыі. Начальнік Беларускага штаба партызанскага руху Пётр Калінін так ацаніў дзеянні мясцовых змагароў: «Пакуль мы радзілі ды меркавалі, партызаны Акцябрскага раёна Палескай вобласці caмi знайшлі найбольш правільную арганізацыйную форму. Фактычна з 1942 года яны аб’ядналіся ў брыгады».

Варта адзначыць i такую важную акалічнасць: у глыбокім тыле, дзякуючы лясным змагарам, дзейнічала савецкая улада, тут базіраваліся штабы Мінскага i Палескага партызанскіх злучэнняў, існаваў аэрадром, працавалі школы, выходзілі газеты – рэспубліканскія «Звязда» i «Чырвоная змена», абласная «Бальшавік Палесся». 3 1942 года пача­ла друкавацца газета «Народный мсти­тель» – орган Акцябрскага падпольнага райкама партыі. На гэтай тэрыторыі размяшчаўся i шпіталь, а ў будынках спіртзавода рамантавалі зброю.

                                 (Працяг будзе)

 



Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *