Як толькі я бацьку ўзгадаю – усё радаснае нагадаю

Общественность

Сям,я Маеўскіх, 1952 год.
Сям,я Маеўскіх, 1952 год.

Мне пашчасціла. Я нарадзілася і выхоўвалася ў сям’і лесніка, заядлага паляўнічага Сцяпана Аляксандравіча Маеўскага. Яшчэ задоўга да Вялікай Айчыннай вайны ён стаў ахоўнікам лесу і, прайшоўшы з ваенных збораў у Бабруйску яе дарогамі з першага і да апошняга дня, зноўку заступіў, як любіў гаварыць, на свой «пачэсны» пост. З адным толькі запісам у працоўнай кніжцы. Гэта пра майго бацьку казалі: “Калі з вечара ці ноччу хтосьці незаконна ў абходзе Маеўскага спілуе дубок ці сасну, то ўранні стане яму вядома”. Бацька жыў сваёй работай, жыў лесам.Ён не даваў спуску тым, хто нахабна нішчыў у ім звяроў. І клапаціўся аб маёй маці Агапе, з якой у згодзе і любві пражыў болей за шэсцьдзясят гадоў. А як жа ён і нас любіў!
Пражыў мой бацька 94 гады. Прычым на пачатку сёлетняга верасня споўніцца дзесяць гадоў, як ён памер. Зазначу і тое, што апошнія восем гадоў ён жыў са мною, сваёй меншай дачкою. Я была для яго і нянькай, і лекарам, і носьбітам навін. Таму кожны раз, як узгадваю свайго бацьку, колькі ўсяго радаснага нагадваю. Асабліва лясныя паходжанні, эпізоды палявання, якіх відавочцай я, дзяўчо, станавілася. Яны – мая светлая памяць пра бацьку: салдата Вялікай Айчыннай, лесніка і паляўнічага – старэйшага са старэйшых у нашым раёне.

ПАЙКА

Ішоў мне тады дзявяты гадок. Было гэта ў нядзелю. Надвячоркам у суботу выпаў невялікі снег, дзесьці сантыметраў на сем – мяккі, пульхны. Марозец амаль не адчуваўся. У нашу вёску Мушычы да бацькі з райцэнтра панаехала шмат паляўнічых. Кожнаму карцела і зайчыка падстрэліць, і лісу ўзяць. Бо каму, як не лесніку, лепей ведаць і ўгоддзі, і павадкі звяроў, іх днёўкі.
Прыехаў тым ранкам да бацькі і старшыня райсавета БТПР Іван Іванавіч Сінкевіч. Ён часта ў нас бываў і добра ведаў мяне. Я спачатку бацьку, затым Івана Іванавіча папрасіла, каб узялі мяне на паляванне.
– Хачу, – кажу, – паглядзець, як бегаюць тыя зайчыкі і як на іх палююць…
– Ці ж можна такой дапытлівай дзяўчынцы адмовіць? – гаворыць Сінкевіч. – Толькі пры ўмове, што падстрэлім першага зайца, і ты нясеш яго дадому. Няхай Агапа (мая маці) і лупіць, і смажыць на абед.
Слова сваё паляўнічыя стрымалі. У якойсьці паўвярсце ад вёскі на краю гайка падстрэлілі шарака. Папружкай звязаўшы пярэднія і заднія лапы, павесілі на плечы мне здабычу.
– Ведай. У ім і твая пайка, – зазначыў Іван Іванавіч. – Ты сёння нароўні з намі.
І ведаеце: з якім жа апетытам за адным сталом ела я таго смажанага зайца з паляўнічымі.
Ела сваю пайку. Ела нароўні.

КУНІЦУ ЗДАБЫЛА — СУКЕНКУ НАБЫЛА

Неяк лістападаўскім адвячоркам мы паехалі санным шляхам на сваім Лысым (так звалі каня) па дровы. І пакуль бацька сек сухія алешыны і складваў паленцы на сані, я сноўдала па ельніку і збірала на снежным насце шышкі. Так неўпрыкмет я адышла ад бацькі крокаў мо на трыста. І тут з ельніку на дуб, што рос на краі дзялянкі, скокнула вавёрка памерам з нашага ката. Такой я ні разу не бачыла. Я стала гукаць тату:
– Хутчэй сюды са стрэльбаю! Тут, тут…
Бацька спалохаўся: мо звер які драпежны? Таму ў лічаныя мінуты з’явіўся ля мяне:
– Што, што, доню?!
– Паглядзі, якая вялізная вавёрка! – і я паказала на дуб.
І толькі тады бацька ўсміхнуўся:
– Ды гэта ж, Волька, куніца. Дарагі пушны звер.
Бацька даў стрэльбу мне ў рукі:
– Ты знайшла яе – табе і браць.
Гэта ў мае трынаццаць гадоў быў першы стрэл па жывой мішэні. З «тулкі» шаснаццатага калібру. Пятым нумарам шроту.
Здалі шкурку той куніцы мы ў нарыхтоўчы ларок. За выручаныя грошы купілі мне сукенку: белую ў сінія гарошынкі. З чым маці і павіншавала:
– Куніцу здабыла – сукенку набыла.

БЕЛЫ ТРУС У АКОПЕ

Было гэта глыбокай восенню. Бацька ці то лес кляйміў, ці то ўвогуле аб’язджаў свае кварталы, а магчыма, правяраў барсуковыя і лісіныя норы. І гэта хутчэй за ўсё. А глядзеў іх у акопах, што засталіся з вайны. Аглядала і я тыя акопы. У адным з іх, што вы думаеце, белага труса ўбачыла. Калачыкам сядзеў.
– Тата, сюды, во трус белы! – закрычала я. – Давай зловім, а то зімою замерзне.
Але што гэта? Пачуўшы мой крык, трус маланкаю сігануў у гушчар. Толькі спінку ды ножкі і ўбачыў бацька. А я ледзь не расплакалася:
– Замерзне трус.
– То, дачушка, заяц-бяляк, – супакоіў мяне тата.
Гэта было першае маё знаёмства з зайцам-беляком.

ДВОЙЧЫ НАСТАЎНІК

Іван Аляксандаравіч Бабарыкін выкладаў у нашай Валосавіцкай сярэдняй школе матэматыку. Як раз тады, як я вучылася. Пазней яго абралі старшынёю Валосавіцкага сельскага савета. З’яўляўся ён і старшынёю пярвічнага паляўнічага калектыву. З маім бацькам часта паляваў: на капытных па ліцэнзіях, праводзілі сумесныя аблавы на ваўкоў. Я часта дапамагала падвозіць ім на сваёй Лысцы на санках сцяжкі. Гэта ў шаснаццаць, сямнаццаць і васямнаццаць гадоў. І тут Бабарыкін на правах былога настаўніка не раз вучыў мяне разбірацца ў слядах ваўкоў і сабак, дзікоў і касуль. Ды і сляды ласёў адрозніваць ад хатняй жывёлы.
– Бацька ёсць бацька, – гаварыў ён. – Можа менш строга ставіцца. А я двойчы твой настаўнік. І за веды тут калі не я пастаўлю адзнаку, то жыццё не даруе прамашкі: кол з аглоблю ўлепіць.
Ён расказаў, як адзін з гарпасялковых паляўнічых сляды сабакі прыняў за воўчыя. Дзень тады за так пратаўкліся.
Я ж свае веды па лясной кнізе Івану Аляксандравічу на пяцёрку сдала. Было гэта ў дзясятым класе. Вяртаючыся са школы дадому, на лясной сцежцы па свежай парошы заўважыла воўчыя сляды. І не аднаго, а трох адразу. Подбежкам кінулася дахаты, каб расказаць бацьку. Той – у санкі і па Бабарыкіна. І ўжо брыгадай гайда наперарэз тым ваўкам. З трох двух узялі. Трапнымі стрэлы былі ў бацькі і Бабарыкіна.
Як памяць аб тых ваўках, аб маім экзамене, маім заахвочванні – новая хусцінка: заслужыла.

НА ТАКАВІШЧЫ

Даўно прасіла бацьку, каб па вясне ўзяў мяне на такавішча цецерукоў. Кажуць, што пабыць на ім, пазглядзець, як спраўляюць вяселлі гэтыя птахі, што перагарнуць, пачытаць самую цікавую старонку лясной кнігі.
Бацька згадзіўся. Загадзя кіламетры за чатыры ад вёскі, дзе размяшчаўся гадавальнік і вырошчвалі сажанцы сасны, зрабіў будан. Цецерукі прывыклі да яго. У час такавішча тут да трох дзясяткаў было іх.
Выйшлі з дому ў тры гадзіны раніцы, а ў чатыры сядзелі ў будане. І тут пачалося. Паўсюднае пахлопванне крылаў і гэтае: чу-уф-шы, чу-уф-шы.
Як толькі развіднела, я ўбачыла ў лічаных кроках ад будана такуючых цецерукоў. Яны чынна, што важныя кавалеры, сноўдалі па гадавальніку. А самыя задзірыстыя і бойкі ўчынялі: лапатошылі адзін другога – толькі пер’е ляцела.
А воддаль квахталі цяцеркі. Налічыла дзевяць.
– Ну што, – запытаў бацька, – возьмем пару касачоў?
А мне, верце, шкада стала іх.
– Лепей у другі раз, – папрасіла я.
– Згодзен, доню, – адказаў бацька. – Добрая, адкрытая ў цябе душа.
І дадаў:
– Сапраўднага паляўнічага.

ГАСПАДЫНЯ ПАЛЯНЫ

Як вядома, леснікам раней давалі надзелы зямлі і сенакосу. Дзесьці ля двух гектараў. Была і ў нас такая свая паляна, дзе садзілі бульбу, сеялі проса і жыта, садзілі гарбузы. І называлася яна Паляна Маеўскага. Тут да рэвалюцыі жыў на хутары мой дзед Аляксандр Маеўскі. Адсюль і назва.
Памятаецца яна мне тым, што пры ўваходзе на сцежцы ля паляны быў вялікі і гнілы дубовы пень, з дзіркамі і норкамі пад каранямі. Вакол пня раслі суніцы. Калі яны паспявалі, здавалася, што хтосьці шчодрай далонькай сотні чырвоных бусінак рассыпаў тут.
У пні месца для жылля аблюбавала вялікая чорная гадзюка. Яна была тут гаспадыняй. Але, як толькі прыходзілі ці прыязджалі мы, гадзюка спакойна запаўзала ў нару. Па прынцыпу: мая вахта закончана, цяпер вам на паляне шчыраваць. І так, я памятаю, працягвалася пяць гадоў. Былі паміж намі ўзаемныя ветлівасць і давер.
Бацька не раз гаварыў нам:
– У прыродзе ўсё ўзаемазвязана. І ўсё жывое аднолькава ёй патрэбна, і ў кожнага свая функцыя.
Не гнявіць адно другое – жыць у міры. Жыць нават з гадзюкаю. А гэта тое, чаго сёння нам, людзям, не хапае.

«ГЛЯДЗЕЦЬ ПРЫЙШЛІ? ЦІ Ж Я АРТЫСТ?»

Маладога філіна бацька з лесу прынёс зусім кволым. Падабраў яго на толькі што высечанай дзялянцы. І каб не прапала птушаня, мы сталі дома яго карміць. Філін надта любіў мяса. Рос хутка і набіраўся сіл. Бацька спецыяльна для яго змайстраваў клетку.
Глядзець на дзівосную лясную птушку прыходзілі і старыя вяскоўцы, і дзеці. А мне думалася, што птушка хацела сказаць ім: «Глядзець прыйшлі? Ці ж я артыст? Канцэрта не будзе».
Жыў філін у нас да канца верасня. Затым мы з бацькам адвезлі яго ў лес, дзе межавалі дубкі і ёлкі, сосны і асіны, ясені і бярозы. На палянцы побач было шмат мышэй. Запомніліся тады бацькавы словы: «Пара, браток, і самому падумаць пра сябе».
Пазней бацька не раз казаў, што ноччу чуў голас нашага філіна. А гэта значыла, што ў яго ўсё ў парадку.
І я радавалася: і за бацьку, і за нашага філіна.

P. S. Толькі што мы адзначылі 70-ю гадавіну Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне. І я ганаруся тым, што мой бацька прайшоў яе дарогамі як ПЕРАМОЖЦА.
У тэксце артыкула я ўзгадвала і свайго настаўніка Івана Аляксандравіча Бабарыкіна. І ён удзельнік гэтай вайны, і гэтай Перамогі. І часта ў нас, у хаце, сабраўшыся разам, яны нагадвалі, як ваявалі, як ішлі да Перамогі. І як жа годна спявалі свае любімыя песні «Катюша» і «Вставай, страна огромная». І сёння я лічу, што іх аповяды пра вайну, пра подзвігі нашых салдат, іх патрыятызм, прыдавалі мне ўсё болей любві да краіны, у якой жыву, да тых, хто забяспечыў нам мірнае жыццё. І ў гэтым накірунку выхоўваю і двух сваіх унукаў.
Ведаю з успамінаў бацькі і тое, што ён дайшоў да Берліна, браў яго. А таму на ўсё жыццё застанецца ў маім сэрцы светлая памяць пра бацьку, як воіна-вызваляльніка, як воіна-пераможцу.
Вольга ЛАТЫШАВА, г.п. Акцябрскі.



Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован.